آنجا زندگى مىكرد ) ، برنگشت ، و شب را در شهر مصر به سر برد . و كلمه « استصراخ » به معناى استغاثه به صداى بلند است ، كه از « صراخ » به معناى صيحه و فرياد مشتق شده ، و كلمه « غوايت » به معناى خطاى از راه راست و صواب است به خلاف « رشد » كه به معنى راه راست يافتن است . و معناى آيه اين است كه : موسى آن شب را در شهر به صبح رسانيد ، - و به كاخ فرعون برنگشت - و همه شب را با ترس و نگرانى بسربرد ، و همين كه صبح شد ، دوباره همان مردى كه ديروز او را به يارى خود طلبيد ، با صداى بلند از او يارى خواست ، كه اينك مرا از چنگال يك قبطى ديگر نجات بده ، موسى از در توبيخ و سرزنش به او گفت : راستى كه تو آشكارا گمراه هستى ، كه نمىخواهى راه رشد و صواب را پيش گيرى ، و اين توبيخ بدين جهت بود كه او با مردمى دشمنى و مقاتله مىكرد كه از دشمنى و كتك كارى با آنان جز شر و فساد برنمىخاست . * ( « فَلَمَّا أَنْ أَرادَ أَنْ يَبْطِشَ بِالَّذِي هُوَ عَدُوٌّ لَهُما قالَ يا مُوسى أتُرِيدُ أَنْ تَقْتُلَنِي كَما قَتَلْتَ نَفْساً بِالأَمْسِ . . . » ) * بيشتر مفسرين « 1 » گفته‌اند : ضمير ( قال - گفت ) به مرد اسرائيلى ، همان كسى كه موسى ( ع ) را به كمك مىطلبيد ، برمىگردد ، براى اينكه مرد اسرائيلى خيال كرده بود موسى با اين توبيخ و عتابش بنا دارد او را مانند قبطى ديروز به قتل برساند ، لذا از خشم او بيمناك شد ، و گفت : اى موسى آيا مىخواهى مرا بكشى ، همانطور كه ديروز يك نفر را كشتى ؟ از سخن او ، قبطى طرف دعوايش فهميد كه قاتل قبطى ديروز موسى بوده ، لذا به دربار فرعون برگشت ، و جريان را به وى گزارش داد ، فرعون و درباريانش به مشورت نشستند ، و سر انجام تصميم بر قتل موسى گرفتند . و اين تفسير به نظر ما نيز تفسير درستى است ، براى اينكه سياق هم بدان شهادت مىدهد ، ليكن بعضىها آيه را چنين تفسير كرده‌اند كه : « گوينده اين سخن قبطى بوده ، نه اسرائيلى » و ليكن اين تفسير قابل اعتناء نيست ، و معناى بقيه الفاظ آيه روشن است . و در اينكه فرمود : * ( « أَنْ يَبْطِشَ بِالَّذِي هُوَ عَدُوٌّ لَهُما » ) * تعريضى است به تورات موجود در عصر نزول قرآن ، چون در آن تورات آمده كه دو طرف مخاصمه در آن روز اسرائيلى بوده‌اند اين جمله مىفرمايد كه نه ، موسى خواست خشم بگيرد ، بر كسى كه هم دشمن مرد اسرائيلى بود و

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 20 ، ص 57 .